Αβραάμ

Ο Άβραμ γεννιέται στην Ουρ των Χαλδαίων, μια πλούσια πόλη του νότου της Μεσοποταμίας, και μεγαλώνει σε ένα σπίτι που λατρεύει άλλους θεούς: ο Ιησούς του Ναυή 24:2 το λέει χωρίς περιστροφές. Ο πατέρας του Θάρα βγάζει την οικογένεια από εκεί και σταματά στα μισά του δρόμου, στη Χαρράν. Στη Χαρράν, εβδομήντα πέντε χρονών πια, ο Άβραμ ακούει την εντολή που κόβει τη ζωή του στα δύο: να αφήσει τη χώρα, τη συγγένεια και το σπίτι του πατέρα του για μια γη που θα του δειχθεί αργότερα. Ούτε χάρτης, ούτε όνομα, ούτε προθεσμία. Μόνο μια κατεύθυνση.

Ακολουθούν είκοσι πέντε χρόνια αναμονής. Ο Θεός του υπόσχεται απογόνους «σαν τα άστρα του ουρανού», και η Σάρρα δεν μπορεί να συλλάβει. Στο μεταξύ ο Αβραάμ κάνει ό,τι θα έκανε ο καθένας: ψάχνει παρακαμπτήριες. Παρουσιάζει τη γυναίκα του ως αδελφή του για να σώσει το τομάρι του, πρώτα στην Αίγυπτο και έπειτα στον Αβιμέλεχ. Δέχεται την πρόταση της Σάρρας και αποκτά τον Ισμαήλ από την Άγαρ, την Αιγύπτια δούλη, ανοίγοντας μια οικογενειακή πληγή που η Βίβλος δεν κρύβει. Όταν επιτέλους γεννιέται ο Ισαάκ, ο Αβραάμ είναι εκατό χρονών και η Σάρρα ενενήντα· το όνομα του παιδιού σημαίνει «γελά», γιατί και οι δύο είχαν γελάσει με την αναγγελία.

Το πιο σκληρό επεισόδιο έρχεται μετά. Ο Θεός του ζητά τον γιο της υπόσχεσης στο όρος Μοριά, και ο Αβραάμ σηκώνεται νωρίς το πρωί, σχίζει τα ξύλα και ανεβαίνει. Το κείμενο δεν του παραχωρεί ούτε μία σκέψη φωναχτά: μόνο την ερώτηση του παιδιού — πού είναι το αρνί; — και την απάντηση του πατέρα: ο Θεός θα φροντίσει ο ίδιος για το αρνί. Ο άγγελος σταματά το μαχαίρι την τελευταία στιγμή. Είναι η σκηνή που η εβραϊκή παράδοση ονομάζει «τη δέση» και που οι χριστιανοί διαβάζουν κοιτάζοντας έναν άλλο λόφο.

Ο Αβραάμ πέθανε εκατόν εβδομήντα πέντε χρονών και θάφτηκε δίπλα στη Σάρρα, στο σπήλαιο της Μαχπελάχ, στη Χεβρών: το μοναδικό κομμάτι της γης της επαγγελίας που κατείχε πραγματικά, γιατί το είχε αγοράσει και πληρώσει. Δεν είδε το έθνος, ούτε τη χώρα, ούτε το πλήθος. Είδε έναν γιο και ένα σπήλαιο. Τα υπόλοιπα τα άφησε ανοιχτά.

Ο Αβραάμ είναι ο άνθρωπος μέσα από τον οποίο η Βίβλος ορίζει την πίστη, και αξίζει να δούμε τι σημαίνει εκεί η λέξη. Ούτε βεβαιότητα ούτε ενθουσιασμός: το να ξεκινήσεις. Η προς Εβραίους το συνοψίζει χωρίς στολίδια — «εξήλθε μη εξεύρων πού υπάγει» — και η Γένεσις 15:6 το κόβει σύντομα: πίστεψε, και του λογαριάστηκε σε δικαιοσύνη. Ο Παύλος θα χτίσει τη μισή Καινή Διαθήκη πάνω σε αυτό το εδάφιο, και ο Ιάκωβος θα το συμπληρώσει θυμίζοντας ότι η ίδια αυτή πίστη ανέβηκε και σε ένα βουνό.

Το δεύτερο που διδάσκει είναι ότι η αφήγηση δεν τον ωραιοποιεί. Λέει δύο φορές ψέματα για τη γυναίκα του, χάνει την υπομονή του, αφήνει την Άγαρ και τον γιο της να φύγουν στην έρημο. Η Βίβλος τα διηγείται όλα και εξακολουθεί να τον λέει φίλο του Θεού. Ίσως είναι το πιο χρήσιμο μέρος της ιστορίας του: η υπόσχεση δεν εξαρτιόταν από την τελειότητά του.