Μωυσής

Ο Μωυσής γεννιέται κάτω από μια διαταγή εξόντωσης: ο Φαραώ ρίχνει στον Νείλο τα αρσενικά παιδιά των Εβραίων. Η μητέρα του τον κρύβει τρεις μήνες και έπειτα τον αφήνει σε ένα καλάθι αλειμμένο με πίσσα, ανάμεσα στα καλάμια, όπου τον βρίσκει η κόρη του Φαραώ. Με μια ειρωνεία που το κείμενο απολαμβάνει, το παιδί μεγαλώνει στο παλάτι του ανθρώπου που το ήθελε νεκρό, θηλάζοντας από την ίδια του τη μητέρα, που μάλιστα πληρώνεται γι’ αυτό. Στα σαράντα του σκοτώνει έναν Αιγύπτιο επιστάτη που χτυπούσε έναν Εβραίο, κρύβει το σώμα στην άμμο και, μόλις καταλαβαίνει ότι έχει γίνει γνωστό, φεύγει.

Περνά άλλα σαράντα χρόνια στη Μαδιάμ βόσκοντας τα πρόβατα του πεθερού του. Εκεί, μπροστά σε μια βάτο που καίγεται χωρίς να καταναλώνεται, παίρνει την αποστολή του. Και αντιστέκεται: ποιος είμαι εγώ, δεν θα με πιστέψουν, δεν έχω ευφράδεια, στείλε κάποιον άλλον. Ο Θεός του απαντά με ένα όνομα — «Εγώ είμαι ο Ων» — και με τον αδελφό του Ααρών ως εκπρόσωπο. Από τις δέκα πληγές ως τη νύχτα του Πάσχα, από τον στύλο της φωτιάς ως την ανοιχτή θάλασσα, ο Μωυσής περνά την υπόλοιπη ζωή του ως μεσάζων ανάμεσα σε έναν λαό που γογγύζει και έναν Θεό που απαντά.

Το Σινά είναι το κέντρο των πάντων. Ανεβαίνει στο βουνό και κατεβαίνει με τον Νόμο· βρίσκει τον λαό να χορεύει γύρω από ένα χρυσό μοσχάρι και σπάει τις πλάκες στο έδαφος. Έπειτα κάνει αυτό που τον ορίζει περισσότερο από κάθε θαύμα: στέκεται μπροστά στον Θεό για να μεσιτεύσει υπέρ εκείνων που μόλις τον πρόδωσαν, και προτείνει να σβηστεί ο ίδιος από το βιβλίο αν δεν συγχωρηθούν. Από εκεί η φράση της Εξόδου 33: ο Θεός του μιλούσε «πρόσωπον προς πρόσωπον, καθώς λαλεί άνθρωπος προς τον φίλον αυτού».

Στη γη της επαγγελίας δεν μπήκε. Επειδή χτύπησε τον βράχο αντί να του μιλήσει, στη Μεριβά, ακούει ότι θα τη δει χωρίς να πατήσει το πόδι του σ’ αυτήν. Πέθανε στο όρος Νεβώ κοιτάζοντας την κοιλάδα του Ιορδάνη, και κανείς δεν ξέρει πού είναι ο τάφος του. Το Δευτερονόμιο κλείνει τη βιογραφία του με μια γραμμή που δεν χρησιμοποιείται για κανέναν άλλον: δεν σηκώθηκε πια στον Ισραήλ προφήτης σαν αυτόν.

Ο Μωυσής γκρεμίζει την ιδέα ότι στον Θεό απαντά κανείς «ναι» με την πρώτη. Συζητά, φέρνει αντιρρήσεις, ζητά αποδείξεις και του λέει δύο φορές ότι διάλεξε λάθος άνθρωπο. Τίποτε από αυτά δεν του αφαιρεί κύρος στην αφήγηση· αντίθετα, η συζήτηση είναι ο δεσμός. Η Βίβλος επιφυλάσσει τον μεγαλύτερο έπαινό της όχι για το θάρρος του αλλά για την πραότητά του, και για τις φορές που μπήκε ανάμεσα στην τιμωρία και τον λαό.

Διδάσκει και κάτι άβολο: όποιος οδηγεί τους άλλους στον προορισμό μπορεί να μείνει ο ίδιος απ’ έξω. Σαράντα χρόνια ερήμου για να δει τη χώρα από ένα βουνό. Το κείμενο δεν το γλυκαίνει και δεν το εξηγεί εντελώς· ένα μέρος της δύναμής του βρίσκεται εκεί.